Đặc sản Phú Thọ theo ba vùng

Nhìn nhanh: ăn gì ở vùng nào

Bảng chỉ ghi mùa khi chúng tôi có nguồn. Với những món ghi hỏi người bán, mùa có thể khác nhau theo năm và theo vườn, nên hỏi trực tiếp trước khi lên kế hoạch mua nhiều.

Vùng Phú Thọ cũ: trung du và rừng Thanh Sơn

Bưởi Đoan Hùng

Bưởi Đoan Hùng là đặc sản nổi tiếng nhất của Phú Thọ cũ, trồng ở khu vực Đoan Hùng (huyện cũ). Mùa bưởi rơi vào thu đông. Vì mùa thu hoạch có thể lệch theo từng năm và từng vườn, nếu muốn mua nhiều hãy hỏi trước người bán quen hoặc chợ địa phương.

Thịt chua Thanh Sơn và cọ ỏm

Thịt chua là món của vùng Thanh Sơn: thịt lợn thái mỏng, trộn thính gạo rang, rồi ủ trong ống nứa cho lên men chua. Món này mang về được nhưng cần giữ mát và hỏi người bán ngày làm, thời gian ăn ngon nhất.

Cọ ỏm là quả cọ om trong nước nóng cho mềm, ăn vào mùa thu. Đây là món quà quê bán ở chợ, không phải thứ dễ tìm ở cửa hàng đóng gói.

Bánh tai, chè, rau sắn, cá lăng

Bánh tai là món ăn sáng quen ở Việt Trì, nên ăn tại chỗ khi còn nóng. Chè xanh vùng Thanh Sơn, Tân Sơn, Đoan Hùng bán dạng chè khô, dễ mang về. Rau sắn muối chua là món ăn kèm quen thuộc trong bữa cơm địa phương. Cá lăng sông Đà có ở các quán ven sông Đà; hỏi giá theo cân trước khi gọi.

Vùng Vĩnh Phúc cũ: cá thính và su su

Cá thính Lập Thạch là món cá quả ướp muối rồi phủ thính gạo rang. Trong quá trình ủ, người làm thay thính khoảng ba lần, và cá được ủ trong bình sứ. Món này làm công phu, nên hỏi rõ người bán đã ủ được bao lâu và cách bảo quản khi mang về.

Su su Tam Đảo là thứ rau quen mặt trong mâm cơm ở thị trấn Tam Đảo. Nếu lên Tam Đảo, hãy gọi su su xào hoặc luộc ở quán ăn thị trấn. Thông tin chuyến đi có ở trang Tam Đảo và Tây Thiên.

Vùng Vĩnh Phúc cũ còn có làng gốm Hương Canh ở khu vực Bình Xuyên cũ. Chúng tôi chưa kiểm được nguồn về giờ mở cửa và cách mua, nên chỉ nhắc để bạn tự tìm hiểu thêm.

Vùng Hòa Bình cũ: món của người Mường, người Thái

Ở Mai Châu và quanh hồ Hòa Bình, bữa cơm trong bản thường có cơm lam, thịt lợn mán, măng đắng và cá suối nướng. Đây là những món nên ăn tại chỗ, trong nhà sàn hoặc quán địa phương, hơn là mua mang về.

Cam Cao Phong là đặc sản trái cây của Hòa Bình cũ. Chúng tôi không có nguồn chắc về tháng thu hoạch, nên nếu muốn mua theo vườn, hãy gọi hỏi trước. Cam bán ven đường có thể không phải cam Cao Phong thật; nếu cần chắc chắn, hãy hỏi rõ nguồn gốc.

Khi ở nhà sàn, hỏi chủ nhà có nấu được các món này không và báo trước số người ăn. Xem thêm trang Mai Châu và hồ Hòa Bình.

Mua ở đâu

• Chợ trung tâm các phường, xã: nơi có đồ tươi theo mùa như cọ ỏm, rau, cá. Giá thường thấp hơn cửa hàng nhưng cần mặc cả và kiểm hàng.
• Cửa hàng đặc sản ở trung tâm Việt Trì, thị trấn Tam Đảo, thành phố Hòa Bình cũ và dọc quốc lộ: tiện cho đồ đóng gói như chè khô, thịt chua, cá thính. Hỏi hạn dùng và nơi sản xuất.
• Nhà vườn, nhà sàn: mua trực tiếp bưởi, cam, chè khi đang mùa. Hỏi trước qua người quen hoặc chủ nhà nghỉ.
• Quầy hàng ở các khu di tích lớn: tiện nhưng giá cao hơn, đồ không phải lúc nào cũng là hàng địa phương.

Chúng tôi không giới thiệu cửa hàng cụ thể vì chưa kiểm được. Nguyên tắc chung: mua ở nơi ghi rõ nguồn gốc, hỏi ngày làm với đồ ủ chua, và chụp lại nhãn để lần sau mua lại đúng chỗ.

Mang đặc sản về cho đỡ hỏng

• Thịt chua, cá thính: đồ lên men, giữ mát, tránh để trong cốp xe nắng cả ngày. Hỏi người bán nên ăn trong bao lâu.
• Bưởi: chọn quả chắc, cầm nặng tay; để nơi thoáng, không bọc kín nilon.
• Chè khô: bọc kín, tránh ẩm, nhất là mùa nồm tháng 1–4.
• Cơm lam, cá suối nướng: ăn trong ngày, không nên mang đi xa.
• Đi xe khách: hỏi nhà xe có cho gửi thùng hàng, đồ có mùi không. Một số xe limousine hạn chế hành lý cồng kềnh.

Đi xe khách mùa lễ thường chật chỗ để hàng. Lịch xe và nhà xe có ở trang xe khách đến Phú Thọ.

Gợi ý ghép ăn uống vào lịch trình

Một ngày Việt Trì – Đền Hùng: sáng ăn bánh tai ở Việt Trì, vào Đền Hùng, chiều mua chè khô hoặc bưởi nếu đúng mùa thu đông. Hai ngày có Thanh Sơn, Xuân Sơn: thử thịt chua và rau sắn muối chua tại chỗ, mua thịt chua mang về vào ngày cuối.

Chuyến Mai Châu: ăn cơm lam, măng đắng, cá suối nướng trong bản; trên đường về có thể ghé khu vực Cao Phong hỏi mua cam nếu đang mùa. Chuyến Tam Đảo: su su xào ở thị trấn, xuống núi ghé vùng Lập Thạch cũ nếu muốn tìm cá thính.

Muốn biết thời tiết từng tháng để ghép mùa trái cây với lịch đi, xem trang thời điểm du lịch Phú Thọ.

Câu hỏi bạn đọc hay gửi

Xem tiếp